Savunma Mekanizmaları Nedir? Zihnimiz Kendini Nasıl Korur?

Hiç farkında olmadan kendinizi bir durumu inkâr ederken, suçu başkasına yüklerken ya da yaşadığınız bir olayı unutmuş gibi hissederken yakaladınız mı?

Aslında bunlar çoğu zaman bilinçli olarak yaptığımız davranışlar değildir.

Psikodinamik kurama göre zihnimiz, bizi zorlayan duygu ve düşüncelerle baş edebilmek için çeşitli savunma mekanizmaları geliştirir. Bu mekanizmalar günlük yaşamın doğal bir parçasıdır ve çoğu zaman farkında olmadan devreye girer.

Önemli olan, bu savunmaların varlığı değil; kişinin yaşamını ve ilişkilerini ne ölçüde etkilediğidir.

Savunma Mekanizması Nedir?

Savunma mekanizmaları, kişinin kaygı, suçluluk, utanç ya da yoğun duygusal çatışmalar karşısında ruhsal dengesini korumaya çalışan otomatik süreçlerdir.

Bu süreçler bilinçli olarak seçilmez.

Kimse bir sabah uyanıp "Bugün bastırma kullanacağım." ya da "Bugün inkâr edeceğim." diye karar vermez.

Zihnimiz, bizi zorlayan duygularla baş edebilmek için bunu kendiliğinden yapar.

Bu nedenle savunma mekanizmaları aslında ruhsal yaşamımızın doğal bir parçasıdır.

Bastırma Nedir?

Psikodinamik yaklaşımın en temel savunma mekanizmalarından biri bastırmadır.

Bazen yaşadığımız bazı duygu, düşünce ya da anılar bizim için o kadar zorlayıcı olabilir ki zihnimiz onları bilinçten uzaklaştırabilir.

Bu durum, yaşanan olayın tamamen silindiği anlamına gelmez.

Bastırılan duygu ya da yaşantılar farklı şekillerde etkisini sürdürmeye devam edebilir.

Kişi nedenini tam olarak açıklayamadığı kaygılar, ilişki sorunları ya da tekrar eden davranış örüntüleri yaşayabilir.

Savunma Mekanizmaları Günlük Hayatta Nasıl Görülür?

Savunma mekanizmaları yalnızca görüşme odasında değil, günlük yaşamda da karşımıza çıkar.

Örneğin;

• Hata yaptığında sürekli başkalarını suçlayan biri,
• Yoğun öfkesini ifade etmek yerine aşırı nazik davranan biri,
• Kendisini üzen bir olayı hiç yaşanmamış gibi anlatan biri,
• Sürekli başkalarının olumsuz özelliklerinden yakınan biri,

farklı savunma mekanizmalarını kullanıyor olabilir.

Bu durum, kişinin kötü niyetli olduğu anlamına gelmez.

Çoğu zaman bu davranışlar, kişinin zorlayıcı duygularla baş etme biçimidir.

Çocukluk Deneyimleri Savunma Mekanizmalarını Etkiler mi?

Çocukluk döneminde yaşanan ilişki deneyimleri, kişinin ilerleyen yaşamında hangi savunmaları daha sık kullanacağını etkileyebilir.

Örneğin sürekli eleştirilen bir çocuk, zamanla duygularını göstermemeyi öğrenebilir.

Yoğun utanç yaşayan biri, hata yapmaktan kaçınmak için mükemmeliyetçiliğe yönelebilir.

İncinmekten korkan biri ise insanlarla arasına mesafe koymayı tercih edebilir.

Elbette bu örnekler herkes için geçerli değildir. Her bireyin yaşam öyküsü kendine özgüdür.

Savunma Mekanizmaları Her Zaman Zararlı mıdır?

Hayır.

Aslında savunma mekanizmaları olmasaydı günlük yaşamın birçok zorluğuyla baş etmek çok daha güç olurdu.

Sorun, savunmaların çok katı hâle gelmesi ve kişinin yaşamını sınırlandırmaya başlamasıdır.

Örneğin kişi sürekli inkâr ediyor, hiçbir eleştiriyi kabul edemiyor ya da bütün ilişkilerinde aynı savunmaları kullanıyorsa bu durum hem kendisini hem de çevresindeki insanları zorlayabilir.

Savunma Mekanizmalarına Nasıl Yaklaşır?

Psikolojik destek sürecinde savunmaları ortadan kaldırmaya çalışılmaz.

Çünkü savunmaların bir işlevi vardır.

Görüşmelerde amaç, kişinin kendisini neden bu şekilde korumaya ihtiyaç duyduğunu anlamaktır.

Örneğin sürekli öfkelenen birinin öfkesinin altında yoğun bir incinmişlik olabilir. Ya da sürekli güçlü görünmeye çalışan biri, aslında yardım istemekten korkuyor olabilir.

Savunmanın altında yatan duygular anlaşılmaya başladıkça kişi, zamanla daha esnek ve sağlıklı baş etme yolları geliştirebilir.

Savunma mekanizmaları, zihnimizin bizi zorlayıcı duygulardan korumak için geliştirdiği doğal süreçlerdir. Bu mekanizmalar sayesinde birçok güçlükle baş edebiliriz.

Ancak savunmalar yaşamımızı yönetmeye başladığında, ilişkilerimizi ve kendimizi anlamamızı zorlaştırabilir.

Bazen değiştirmeye çalıştığımız davranışın kendisi değil, o davranışın bizi hangi duygudan koruduğunu anlamak gerçek değişimin başlangıcıdır.