DEHB'li Çocuklarda Öz Şefkat Neden Önemlidir?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan çocuklar yalnızca dikkatlerini sürdürmekte ya da dürtülerini kontrol etmekte zorlanmazlar. Aynı zamanda sık eleştirilme, başarısızlık deneyimleri yaşama ve akranlarıyla sorunlar yaşama nedeniyle kendilerine karşı daha olumsuz bir bakış açısı geliştirebilirler.

Son yıllarda yapılan araştırmalar, DEHB'li çocukların öz şefkat, benlik saygısı ve psikolojik iyi oluş düzeylerinin, DEHB tanısı olmayan akranlarına göre daha düşük olabildiğini göstermektedir. Bu bulgu, tedavi sürecinde yalnızca belirtilere değil, çocuğun kendisiyle kurduğu ilişkiye de odaklanmanın önemini ortaya koymaktadır.

Öz Şefkat Nedir?

Öz şefkat, kişinin hata yaptığında ya da zorlandığında kendisini acımasızca eleştirmek yerine anlayış ve kabul gösterebilmesidir.

Öz şefkat; Kendine karşı nazik olabilmeyi,

Hata yapmanın insan olmanın doğal bir parçası olduğunu kabul etmeyi,

Zor duygular karşısında kendini yargılamak yerine anlayabilmeyi içerir.

Bu, çocuğun yaptığı her davranışı onaylamak anlamına gelmez. Aksine, başarısızlık yaşadığında yeniden denemesi için güvenli bir psikolojik zemin oluşturur.

DEHB'li Çocuklar Neden Kendilerini Daha Fazla Eleştirebilir?

DEHB'li çocuklar günlük yaşamda sık sık şu ifadelerle karşılaşabilir:

"Biraz dikkat etsene."

"Yine mi unuttun?"

"Neden yerinde duramıyorsun?"

"Arkadaşların yapabiliyor."

Bu tekrar eden deneyimler zamanla çocuğun kendisi hakkında olumsuz düşünceler geliştirmesine neden olabilir.

Bazı çocuklar zamanla;

"Ben zaten beceremiyorum."

"Ben başarısızım."

"Kimse beni anlamıyor."  şeklinde düşünmeye başlayabilir.

Bu düşünceler yalnızca akademik yaşamı değil, arkadaş ilişkilerini ve duygusal gelişimi de etkileyebilir.

Araştırma Ne Gösteriyor?

Yakın zamanda yayımlanan bir araştırmada 10-17 yaş arasındaki DEHB tanılı çocuk ve ergenler ile sağlıklı akranları karşılaştırılmıştır.

Araştırmanın sonuçlarına göre DEHB tanısı olan çocuklarda;

öz şefkat düzeyi, benlik saygısı, psikolojik iyi oluş anlamlı düzeyde daha düşük bulunmuştur. Ayrıca öz şefkat arttıkça benlik saygısı ve psikolojik iyi oluşun da arttığı görülmüştür.

Bu bulgular, yalnızca dikkat belirtilerini azaltmanın değil, çocuğun kendisiyle kurduğu ilişkiyi güçlendirmenin de önemli olduğunu göstermektedir.

Psikodinamik Açıdan Öz Şefkat

Psikodinamik kurama göre çocuk, kendisine nasıl davrandığını büyük ölçüde erken dönem ilişkilerinden öğrenir.

Sürekli eleştirilen, yalnızca hataları fark edilen veya başarı üzerinden değer gördüğünü hisseden çocuklarda zamanla sert ve yargılayıcı bir iç ses gelişebilir.

Buna karşılık; duyguları anlaşılmaya çalışılan, hata yapmasına izin verilen, koşulsuz kabul gören çocuklarda daha destekleyici bir iç dünya gelişme olasılığı artar.

Öz şefkat de bu iç dünyanın önemli parçalarından biridir.

Anne Babalar Çocuklarını Nasıl Destekleyebilir?

DEHB'li bir çocuğu desteklemek için yalnızca "daha dikkatli ol" demek yeterli değildir.

Bunun yerine;

• Çabasını fark edin.
• Küçük başarılarını görün.
• Hata yaptığında kişiliğini değil davranışını değerlendirin.
• Başkalarıyla kıyaslamaktan kaçının.
• Duygularını ifade etmesine alan açın.

Bu yaklaşım çocuğun kendisine yönelik daha sağlıklı bir bakış açısı geliştirmesine katkı sağlayabilir.

Psikolojik Destek Neden Önemlidir?

DEHB tedavisinde ilaç ve davranışsal yaklaşımlar önemli bir yere sahiptir. Ancak bazı çocuklarda düşük benlik saygısı, yoğun öz eleştiri ve duygusal zorlanmalar devam edebilir.

Bu durumlarda psikolojik destek, yalnızca belirtileri değil; çocuğun kendilik algısını, ilişkilerini ve duygusal dünyasını anlamaya yönelik daha kapsamlı bir süreç sunabilir.

DEHB yalnızca dikkat ve hareketlilikle ilgili bir durum değildir. Çocukların kendilerini nasıl gördükleri, hata yaptıklarında kendilerine nasıl davrandıkları ve psikolojik olarak ne kadar iyi hissettikleri de en az belirtiler kadar önemlidir.

Bilimsel araştırmalar, öz şefkati yüksek olan DEHB'li çocukların psikolojik iyi oluşlarının ve benlik saygılarının daha güçlü olduğunu göstermektedir. Bu nedenle tedavi sürecinde çocuğun yalnızca davranışlarına değil, kendisiyle kurduğu ilişkiye de önem verilmesi uzun vadede daha sağlıklı bir gelişimi destekleyebilir.